Fotoğraflarda görülen temel belirtiler

Fotoğraflara dikkatli bakıldığında şu belirtiler öne çıkıyor:

*Zararın genç yaprak ve sürgünlerde yoğunlaşması

*Yeni yaprakların küçük ve şekilsiz kalması

*Yaprakların kıvrılması ve buruşması

*Bazı yaprak kenarlarında koyu kahverengi kurumalar

*Sürgün ucunda gelişmenin durması

*Genç dokularda nekroz ve kuruma

*Aynı sürgünde hem sağlıklı hem de zarar görmüş yaprakların bulunması

Bu belirtiler tek bir nedene özgü değildir. Bu nedenle yalnızca fotoğrafa bakarak kesin bir besin noksanlığı veya zararlı teşhisi koymak zor olmaktadır. Ancak bu belirtiler, bazı ihtimalleri diğerlerinden daha güçlü hâle getiriyor. Instagram hesabımdan öncelikli olarak bakır ve bor kaynaklı sorun ihtimallerini daha güçlü tuttuğumu belirtmiştim.

Bakır noksanlığı neden daha güçlü bir ihtimal?

Bakır elementi, bitkide hareketliliği düşük bir elementtir. Bu yönüyle noksanlık belirtileri öncelikle genç dokularda ortaya çıkar. Antep fıstığında bakır noksanlığında terminal (uç) yaprakların gelişemediği, yaz ortasında sürgün ucu kurumalarının oluşabildiği ve sürgünün çoban değneğini andıracak şekilde kıvrılabildiği bildirilmektedir.

UC Davis tarafından hazırlanan Antep fıstığı mikrobesin yönetimi kaynağında bakır noksanlığının şu belirtileri sıralanıyor:

*Gelişemeyen terminal yapraklar

*Yaz ortasında belirginleşen sürgün ucu kurumaları

*Sürgünün çengel veya çoban değneği şeklinde kıvrılması

*Koyu renkli lezyonlar

*Yaprak ve genç dokularda büzüşme

*İleri durumda yaprak dökülmesi

Bu belirtiler, fotoğraflardaki genç sürgün kurumaları ve şekilsiz terminal yapraklarla büyük ölçüde örtüşüyor. Fotoğraflara dikkat ederseniz genç bitkide yaz ortasında oluşan bu durum, bakır noksanlığını daha güçlü bir ihtimal hâline getiriyor. Fotoğraflar temmuz ayının dördüncü haftasında iletilmiştir.

Ancak bu durum, toprakta hiç bakır bulunmadığı anlamına gelmez. Yüksek pH, kireçli toprak koşulları, kök gelişiminin zayıflaması ve anaç farklılıkları (tohumdan yetişmiş anaçlar kullanılmış) bitkinin bakırdan yararlanmasını sınırlandırabilir.

Bor noksanlığı olabilir mi?

Bor noksanlığı da genç yapraklarda deformasyon ve sürgün ucunda ölüm oluşturabilir. Bor noksanlığı belirtileri çoğunlukla genç dokuların geliştiği erken dönemde ortaya çıkar. Bor; büyüme noktalarının, hücre duvarlarının, çiçeklerin ve genç dokuların sağlıklı gelişimi açısından önemlidir.

Antep fıstığında bor noksanlığında genellikle şu belirtiler görülebilir:

*Büyüme noktasında doku ölümü

*Sürgün ucunun kuruması

*Yan gözlerin sürmesi

*Boğum aralarının kısalması

*Buruşuk ve şekilsiz yapraklar

*Kalınlaşmış, gevrek yapraklar

*Yaprak ucunun yukarı doğru kıvrılması

*Yaprak sapı ve genç gövdede kalınlaşma

Bu belirtiler dikkate alındığında, fotoğraflardaki şekilsiz genç yaprakların ve sürgün ucu kurumalarının bor noksanlığıyla da uyumlu olduğu görülüyor. Bakır ile bor noksanlığını yalnızca belirtilere bakarak birbirinden ayırmak kolay değildir.

Bor noksanlığında yaprakların kalınlaşması, sertleşmesi, damarların yaprak yüzeyinde belirginleşmesi ve yaprak ucunun yukarı doğru kıvrılması daha ayırt edici olabilir. Bakır noksanlığında ise yaz ortasında terminal (uç) yaprakların gelişememesi ve sürgünün çengel şeklinde kıvrılarak kuruması daha fazla dikkat çeker.

Fotoğraflardaki belirtiler değerlendirildiğinde bakır noksanlığı bir miktar daha öne çıkmakla birlikte bor noksanlığı da dışlanamaz.

Empoasca zararıyla karışabilir mi?

Empoasca türleri genç yaprakların öz suyunu emerek zarar oluşturur. Beslenme sırasında bitki dokusuna verdikleri zarar sonucunda “hopperburn” olarak adlandırılan bir görünüm meydana gelebilir. Hopperburn, Empoasca türlerinin bitki dokusunu sokup emmesi ve beslenme sırasında oluşturduğu etki sonucunda yapraklarda görülen sararma, yanıklık ve kurumadır.

Tipik belirtiler şunlardır:

*Yaprak ucundan ve kenarlarından başlayan sararma

*Yaprak kenarlarında kahverengileşme ve nekroz

*Yaprakların aşağı doğru kıvrılması

*Genç yapraklarda gelişme geriliği

*İleri zararda yaprağın kuruyup kırılgan hâle gelmesi

Fotoğraflarda yaprak kenarlarında koyu renkli kurumalar ve bazı yapraklarda aşağı doğru kıvrılma görülmesi, Empoasca ihtimalini de akla getiriyor. Ancak benzer belirtiler besin noksanlıklarında ve sıcaklık stresinde de oluşabilir.

Empoasca teşhisi için yalnızca belirtiye bakmak yeterli değildir. Yaprakların alt yüzeyinde ergin veya nimflerin görülmesi gerekir. Özellikle genç yaprakların altı kontrol edilmeli, dallar beyaz bir kâğıt üzerine silkelenmelidir. Yanlara doğru hızlı hareket eden küçük yeşil yaprakpireleri görülürse Empoasca ihtimali güçlenir.

Üretici, zararlıyı tanıdığını ve bahçede görmediğini belirttiği için Empoasca ihtimali zayıflamaktadır; ancak yalnızca bu bilgiyle tamamen dışlanamaz. Böcek görülmeden, yalnızca kıvrılmış yapraklara bakılarak ilaçlama kararı da verilmemelidir.

Yüksek sıcaklık ve su stresi ne kadar etkili?

Fotoğrafların çekildiği dönemde hava sıcaklığının çok yüksek olması, bölgede yaşayanların malumudur. Yüksek sıcaklık, özellikle kök bölgesinde yeterli ve düzenli su bulunmadığında genç yapraklarda yanıklık, kıvrılma ve gelişme geriliği oluşturabilir.

Fakat sıcaklık hasarı çoğu zaman şu alanlarda daha belirgin görülür:

*Güneşe daha fazla maruz kalan güney ve batı yönlerinde

*Yaprakların güneş gören yüzeylerinde

*Yaprak kenarları ve uçlarında

*Su stresinin fazla olduğu ağaçlarda

Fotoğraflardaki genç sürgünlerde sistematik biçimde tekrarlanan şekil bozukluğu ve sürgün ucunun ölmesi, sorunun yalnızca sıcaklıktan kaynaklanmadığını düşündürüyor. Bana göre yüksek sıcaklık burada temel neden olmaktan çok, mevcut beslenme veya kök alım problemini ağırlaştıran bir etken olarak karşımıza çıkıyor.

Toprakta yeterli bakır ve bor bulunsa bile yüksek pH, kök bölgesinin kuruması, düzensiz sulama veya zayıf kök gelişimi bu elementlerin genç sürgünlere taşınmasını sınırlandırabilir.